155 lat temu wybuchło powstanie styczniowe

22. stycznia 1863 roku wybuchło powstanie styczniowe. Podczas walk doszło do 1 200 bitew i potyczek walczyło w nich ponad 150 tysięcy powstańców. Powstanie trwało do jesieni 1864 roku. W tym największym polskim powstaniu narodowym, mimo, że toczyło się na ziemiach zabory rosyjskiego walczyli także wielkopolanie i mieszkańcy Ziemi Kościańskiej.

W Kościanie werbunek ochotników do powstania rozpoczął Józef Pluciński, dzierżawca majątku w Konojadzie. Ochotnikami była głównie młodzież pochodzenia wiejskiego, rzemieślniczego ale także szlacheckiego.

W powstaniu stracili życie:

- Michał Wroński, agronom z Turwi, który 21 lutego 1864 roku w wyniku rany postrzałowej otrzymanej w bitwie pod Kleczewem,

- Ludwik Kostański, lat 28, mieszkaniec Kiełczewa, kleryk seminarium duchownego w Poznaniu. Był uczniem gimnazjum w Ostrowie Wielkopolskim. Zmarł 8 maja 1863 roku w wyniku odniesionych ran w bitwie pod Ignacewem. Na ścianie I Liceum Ogólnokształcącego w Ostrowie Wielkopolskim jest tablica pamiątkowa poświęcona powstańcom styczniowym, wśród nich jest nazwisko Ludwika Kostańskiego.

Powstańcem był także ks. Józef Koszczyński, proboszcz z Czacza. Urodził się w 1808 roku w Kostrzynie Wielkopolski. Seminarium duchowne ukończył w Krakowie. Brał udział w wydarzeniach Wiosny Ludów w 1848 roku. W Czaczu pracował od 1856 roku. Za udział w powstaniu przez kilka miesięcy siedział w więzieniu na Cytadeli w Poznaniu. Zmarł w 1866 roku.

Dwóch powstańców spoczywa w Żołnierskiej Kwaterze Obrońców Ojczyzny na starym cmentarzu w Kościanie.

Pierwszym z nich jest Czesław Olsztyński, urodził się 6 kwietnia 1842 roku w Biezdrowie koło Poznania. W 1863 roku pełnił służbę w wojsku, był ułanem w Sulechowie. Zdezerterował. Walczył w bitwach pod Nową Wsią i Brdowem. Za udział w powstaniu został skazany na 8 miesięcy więzienia w fortecy. Po odbyciu kary został ponownie wcielony do armii pruskiej. Brał udział w wojnie austriacko – pruskiej i prusko – francuskiej. Zmarł 17 sierpnia 1930 roku.

Drugim powstańcem był Stanisław Konopiński. Urodził się 16 listopada 1842 roku w Żelaźnie. W 1864 roku służył w oddziale powstańców inowrocławskich, który zorganizowano po klęsce pod Ignacewem. Był więziony w Inowrocławiu i poznańskiej Cytadeli. W późniejszych latach był kierownikiem szkoły w Gierłachowie. Zamarł 11 stycznia 1931 roku.   

Najsławniejszym powstańcem styczniowym z powiatu kościańskiego był urodzony w 1822 roku Edmund Taczanowski, który od 10. roku życia mieszkał w podkościańskiej Choryni. Był oficerem pruskiej armii. Brał udział w Wiośnie Ludów. Na początku powstania Taczanowski, jako doświadczony żołnierz i szanowany oficer został wyznaczony na dowódcę III oddziału powstańczego wysłanego z Księstwa Poznańskiego na pomoc powstańcom. Walczył w powstaniu przez 5 miesięcy. 29 kwietnia 1863 roku, wraz z 2000 powstańców stoczył zwycięską walkę pod Pyzdrami i kilka dni później zajął Koło. Po bitwie pod Ignacewem, 8 maja 1863 roku Tymczasowy Rząd Narodowy mianował go generałem i powierzył komendę nas wszystkimi wojskami w województwie kaliskim i mazowieckim.    

W pierwszej bitwie pod Ignacewem oddział Taczanowskiego liczył 1100 powstańców, w tym 500 pieszych strzelców, 550 kosynierów i 50 jeźdźców, miał także trzy działa. Powstańcy starli się z oddziałami rosyjskimi w sile 2000 żołnierzy i sześciu dział. Początkowo Polacy stawiali skuteczny opór, ale w trakcie bitwy Rosjanie, wykorzystując ukształtowanie terenu, przedarli się przez bagna i przełamali lewe skrzydło powstańców, po czym wdarli się do wsi i rozbili oddział Taczanowskiego. W bitwie tej poległo 160 żołnierzy.

E. Taczanowski zakończył szlak powstańczy po klęsce pod Kruszyną koła Radomia w sierpniu 1863 roku. Przez władze pruskie został skazany na karę śmierci. Emigrował, a po amnestii z 1870 roku powrócił do Choryni, gdzie zmarł 14 września 1879 roku. 2 listopada 1938 roku ciało Generała spoczęło po uroczystym pogrzebie w kwaterze powstańców styczniowych na warszawskim cmentarzu powązkowskim.

W II RP powstańcy styczniowi cieszyli się wyjątkowym szacunkiem. Na mocy rozkazu z 1919 roku zostali wcieleni w szeregi Wojska Polskiego. Byli uprawnieni do noszenia mundurów, honory byli zobowiązani oddawać im wszyscy żołnierze, nie wyłączając generałów. Zostali odznaczeni orderem wojennym Virtuti Militari i otrzymywali stałe, roczne,  gratyfikacje pieniężne. Ostatni uczestnik powstania styczniowego zmarł w 1946 roku.

 
 

Źródła:

  1. Kalendarium Miasta Kościana, pod red. P. Bauera i J. Zielonki, Kościan 2001,
  2. Powstanie styczniowe 1863 i udział w nim mieszkańców Ziemi Kościańskiej, J. Pawicki, Orędownik Samorządowy, nr 69, styczeń 2013,
  3. Generał Edmund Taczanowski, S. Sroka, Przyjaciel Ludu, Zeszyt V-VI, Leszno 1998,
  4.  Generał Edmund Taczanowski, J. Świątkiewicz, Wierni Niepodległej, tom III, Kościan 2005,
  5. Rekonstrukcja Bitwy pod Ignacewem w 15 – lecie Powstania Styczniowego, R. Olejnik, Kronika wielkopolski, rok 2013, nr 3.  

Fot. Szkic „Bitwa” – Artur Grottger.  

Zarząd

Bernard Turski - Przewodniczący Zarządu

Bernard Turski

Przewodniczący Zarządu

Starosta Kościański

Stefan Eugeniusz Stachowiak - Zastępca Przewodniczącego Zarządu

Stefan Eugeniusz Stachowiak

Zastępca Przewodniczącego Zarządu

Wicestarosta Kościański

Mirosław Stanisław Kaczmarek - Członek Zarządu

Mirosław Stanisław Kaczmarek

Członek Zarządu

Aleksander Stanisław Sowa - Członek Zarządu

Aleksander Stanisław Sowa

Członek Zarządu

Grzegorz Ratajczak - Członek Zarządu

Grzegorz Ratajczak

Członek Zarządu

Facebook Logo
Twitter Logo
Instagram Logo